Hát Xoan là một loại hình nghệ thuật truyền thống của dân tộc Kinh Bắc. Và hát Xoan cũng đã được UNESCO công nhân là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện cho nhân loại. Tuy là một loại hình nghệ thuật truyền thống nhưng không phải ai cũng đã hiểu hết về loại hình nghệ thuật này. Vậy hôm nay hãy cùng Hào Quang Group tìm hiểu thêm về chủ đề hát xoan là gì? Nguồn gốc và đặc điểm của loại hình này nhé.
Hát xoan là gì?
Hát xoan còn được biết với các tên gọi như hát cửa đình hay Khúc môn đình bao gồm các yếu tố nghệ thuật cơ bản như hát, ca múa, nhạc,…phục vụ các tín ngưỡng chung của cộng đồng. Vào năm 2011, UNESCO đã công nhận hát xoan là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại cần được bảo vệ khẩn cấp. Đây cũng là chứng minh cho giá trị và ý nghĩa nghệ thuật của hát xoan đối với người dân và văn hóa Việt Nam nói riêng cũng như thế giới nói chung. Sự công nhận này cũng giúp nâng cao nhận thức về giá trị và tầm quan trọng của nghệ thuật truyền thống này trong cộng đồng và toàn thế giới.
Hát xoan tiếng anh là gì?
Để có thể bảo tồn tính độc đáo cũng như sự tinh túy của loại hình nghệ thuật truyền thống này tên tiếng Anh của hát xoan được trực tiếp sử dụng bằng thuật ngữ “Xoan Singing”. Bên cạnh đó nó cũng được gọi với cái tên “Folk Song of Phu Tho Province” dùng để chỉ những giai điệu đặc sắc mang tính đặc trưng tại Phú Thọ.
Nguồn gốc của hát Xoan Phú Thọ
Theo một truyền thuyết khác vợ của vua Hùng bị khó sinh nên đã mời nàng Quế Hoa, một người có tài nghệ múa hát hơn người về để biểu diễn và giúp bà sinh ba người con trai tuấn tú và tài giỏi. Vua Hùng rất vui mừng nên đã cho công chúa cùng cung nữ học theo điệu múa của nàng Quế Hoa. Thời gian đó đúng vào thời điểm mùa Xuân nên hát Xoan còn được gọi là hát Xuân.
Tuy nhiên theo nhiều nghiên cứu cho thấy hát Xoan chính thức xuất hiện vào thế kỷ 15 thời kỳ Hậu Lê. Lời ca của hát xoan giống với văn chương, phong cách sử dụng ngôn từ của thời kỳ này với thể thất ngôn và được xen kẽ những câu 6 tiếng.
Trong suốt nhiều thế kỷ, hát Xoan đã được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, với những người biểu diễn và bảo tồn nghệ thuật này thường là các nhóm ca sĩ, nhạc công từ các làng xã truyền thống. Hát Xoan được coi là một phần quan trọng trong di sản văn hóa của Phú Thọ và của Việt Nam.
Hát Xoan thường được biểu diễn trong lễ hội Đền Hùng, tổ chức vào ngày 10 tháng 3 âm lịch hàng năm để tưởng nhớ các vua Hùng và cầu mong cho sự an lành. Lễ hội này là một dịp quan trọng để bảo tồn và phát huy nghệ thuật hát Xoan. Hát Xoan không chỉ là một hình thức nghệ thuật mà còn là một phần quan trọng trong đời sống văn hóa và tinh thần của người dân Phú Thọ.
Đặc điểm của nghệ thuật hát Xoan là gì?
Hát xoan mang giá trị tín ngưỡng
Nội dung của các câu hát xoan thường để tưởng nhớ các vị vua Hùng tổ tiên. Đây là cách để người dân thể hiện lòng biết ơn và tôn kính đối với các Vua Hùng. Bằng cách tham gia hát Xoan, người dân mong muốn được phù hộ cho mùa màng bội thu, an khang thịnh vượng. Những ca từ sử dụng thường mang tính dân dã kết hợp với sự trang nghiêm, nho nhã thường thể hiện lòng thành kính với các vị vua Hùng và thần linh.
Hát xoan mang tính giá trị nghệ thuật độc đáo
Hát Xoan Phú Thọ là một loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc của Việt Nam, mang nhiều giá trị nghệ thuật độc đáo, góp phần vào việc gìn giữ và phát huy di sản văn hóa phi vật thể của dân tộc. Hát xoan được tạo nên từ nhiều yếu tố như ca múa, nhạc hay thơ tuy chúng không thường được trình diễn trên các sân khấu nhưng nó lại có tính nghệ thuật rất cao. Múa và hát được kết hợp chặt chẽ với nhiều hình thức và các đào hát múa trên chiếu, kép nam đứng bên cột đình hát dẫn cách.
Lời ca của hát Xoan thường giản dị, gần gũi với đời sống người dân, nhưng chứa đựng nhiều ý nghĩa sâu sắc. Nội dung các bài hát thể hiện tình yêu quê hương, tôn vinh tổ tiên, và ước vọng về một cuộc sống bình an, thịnh vượng. Đi kèm với hát là các động tác múa đơn giản nhưng tinh tế, mang tính tượng trưng cao.
Xoan còn có sự đối đáp trong cách biểu diễn, giao lưu giữa các làng Xoan với nhau. Đây là một trong những đặc điểm mà ít có loại hình nghệ thuật nào làm được.
Hát xoan mang tính cộng đồng cao
Ban đầu hát xoan được sử dụng chủ yếu trước các bàn thờ để thần linh phù hộ. Nhưng với sự phát triển mạnh mẽ không ngừng, loại hình nghệ thuật này nhanh chóng được mở rộng ở các không gian lớn hơn như sân đình, chùa với số lượng người tham gia rất lớn.
Nội dung của hát xoan cũng ngày càng đa dạng và phong phú hơn từ những bài lối hát giao duyên nam nữ, phú, lý, ghẹo,…thêm cả phần trò chơi để có thể thu hút người tham gia diễn xướng. Giờ đây các buổi hát xoan đầu năm không chỉ có các nghệ nhân mà còn có những khách du lịch cũng có thể tham gia vào những buổi hát xoan.
Hát xoan là kết quả của quá trình sáng tạo mạnh mẽ
Sự sáng tạo của các nghệ nhân làng xoan không chỉ thông qua các điệu múa tiếng hát mà còn những chủ đề luôn được làm mởi, mở rộng cách sử dụng từ ngữ. Mỗi làng xoan đều mang những nét đặc trưng riêng trong cách biểu diễn, cũng như tính sáng tạo của cộng đồng. Điều này tạo nên sự phong phú của nghệ thuật hát xoan.
Ban đầu từ 4 làng cổ ở Phú Thọ hát xoan nhanh chóng được lan rộng và phát triển ở nhiều khu vực khác nhau và tập trung nhiều nhất ở Phú Thọ và Vĩnh Phúc. Loại hình nghệ thuật dân gian này có thể phát triển một cách mạnh mẽ tới ngày nay chính là nhờ vào tín ngưỡng của dân ta cũng như là sự sáng tạo không ngừng của các cộng đồng xoan giữ gìn nét đẹp cũ và sáng tạo thêm những điểm mới khiến chúng càng thu hút được nhiều sự quan tâm của mọi người hơn.
Nhạc cụ sử dụng trong hát xoan
Nhạc cụ chính được sử dụng trong hát xoan đó là trống và phách tre. Kép nam sẽ là người hát dẫn (lĩnh xướng) và múa đệm với trống con và trống cái.
Trang phục hát xoan
Trong biểu diễn xoan:
- Nam thường mặc áo the, khăn xếp với quần trắng.
- Nữ mặc áo năm thân, khăn mỏ quạ, áo cánh trắng, yếm điều, thắt lưng bao hoặc các dải yếm mầu, quần lụa, đeo xà tích.
Các phần của hát Xoan
Nghệ thuật hát xoan thường được chia làm 3 phần chính đó là: Hát nghi lễ, quả cách và giao duyên.
Phần 1 – Hát nghi lễ
Đây là phần đầu tiên trong hát xoan, phần hát nghi lễ thường được dùng cho các nghi lễ cúng bái thần linh hoặc vua Hùng. Hát nghi lễ rất quan trọng nên những người hát phần nghi lễ sẽ được tuyển chọ một cách kỹ càng và khắt khe. Phần hát này phải hoàn hảo và trọn vẹn từ trang phụ, giọng hát cho đến điệu múa.
Hát nghi lễ luôn có những mâm cơm cúng dâng lên sau đó là màn mời chào các đức Vua về làng, khi tục dâng lễ hoàn thành đoàn kiệu bát công do 8 chàng trai trẻ trung, tuấn tú chưa vợ và nhà không có tang với đầy đủ phướn, trướng, chiêng vang lên để rước vua từ điện về đình. Dưới gầm kiệu sẽ có 4 xoan đào trẻ tuổi chưa chồng hát điệu phụ giá.
Phần 2 – Hát quả cách
Phần quả cách trong hát xoan rất phong phú và thường được biến tấu một cách linh hoạt, phù hợp ới mọi tầng lớp xã hội và mọi lứa tuổi. Theo thống kê thì hiện còn lưu giữ 15 quả cách gồm: nhàn ngân cách, xoan thời cách, tràng mai cách, đồng dẫy cách, mục đồng cách, thuyền chèo cách, tứ mùa cách, kiều giang cách, chơi dân cách…
Phần 3 – Hát giao duyên
Đây thường là phần hát xoan cuối cùng trong biểu diễn hát xoan Phú Thọ. Hát giao duyên là phần biểu diễn gần gũi, thể hiện được tình yêu chân thành giữa các cặp nam thanh nữ tú. Có lối hát giao duyên thường thấy như: hát Bỏ Bộ, đố Huề, hát Huề, hát Bợm, hát Đúm, đố Chữ…Lối hát Bỏ bộ chính là phần múa minh họa, hát tới đâu múa theo tới đó một cách chân thực, sống động.
Những bài hát Xoan hay nhất!
Nếu bạn đang tò mò về loại hình nghệ thuật này thì Hào Quang Group xin giới thiệu những bài hát xoan hay nhất để bạn có thể nghe và cảm nhận được sâu sắc hơn về thể loại này.
- NHẬP TỊCH MỜI VUA (Phường Xoan Phù Đức)
- GIÁO TRỐNG – GIÁO PHÁO (Phường Xoan Phù Đức)
- THƠ NHANG (Phường Xoan Kim Đới)
- ĐÓNG ĐÁM (Phường Xoan Thét)
- TRỐNG QUÂN (Chặng hát đón đào) (Phường Xoan An Thái)
- XIN HUÊ – ĐỐ HUÊ (Phường Xoan Kim Đới)
- ĐỐ CHỮ (Phường Xoan Thét)
- HÁT ĐÚM (Phường Xoan Phù Đức)
- BỎ BỘ (Phường Xoan An Thái)
- HÁT BỢM GÁI (Phường Xoan Kim Đới)
- HÁT RU – MỜI RƯỢU (Phường Xoan Thét)
- HÁT MÓ CÁ (Phường Xoan Kim Đới)
- KIỀU GIANG CÁCH (Phường Xoan Phù Đức)
- NHÀN NGÂM CÁCH (Phường Xoan Thét)
- CHÀNG MAI CÁCH (Phường Xoan Kim Đới)
- XOAN THỜI CÁCH (Phường Xoan An Thái)
- HẠ THỜI CÁCH (Phường Xoan Phù Đức)
- THU THỜI CÁCH (Phường Xoan Thét)
- ĐÔNG THỜI CÁCH (Phường Xoan Kim Đới)
- NGƯ TIỀU CANH MỤC CÁCH (Phường Xoan An Thái)
- TỨ MÙA CÁCH (Phường Xoan Phù Đức)
- ĐỐI DÃY CÁCH (Phường Xoan An Thái)
- HỒI LIÊN CÁCH (Phường Xoan Thét)
- TỨ DÂN XOAN CÁCH (Phường Xoan An Thái)
- HÒ CHÈO CÁCH (Phường Xoan Kim Đới)
- CHƠI DÂU CÁCH (Phường Xoan Phù Đức)
Những nghệ nhân hát Xoan nổi tiếng tại Phú Thọ
Ở Phú Thọ, nhiều nghệ nhân hát Xoan đã góp phần quan trọng trong việc gìn giữ và phát huy nghệ thuật hát Xoan. Dưới đây là một số nghệ nhân nổi tiếng:
Nghệ nhân Nguyễn Thị Biên
Bà là một trong những nghệ nhân tiêu biểu của hát Xoan, nổi tiếng với kỹ năng biểu diễn và khả năng truyền dạy nghệ thuật truyền thống này. Bà đã tham gia nhiều buổi biểu diễn và đóng góp vào việc bảo tồn và truyền dạy hát Xoan ở phường xoan An Thái, Phú Thọ. Ngệ nhân Nguyễn Thị Biên đã góp phục vụ trong việc lập hồ sơ hát xoan đề nghị UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể nhân loại.
Nghệ nhân hát xoan Bùi Thị Hồng
Bà Bùi Thị Hồng cũng là một nghệ nhân quan trọng trong hát Xoan, bà tham gia hát xoan từ những năm 1990 với nhiều năm kinh nghiệm trong việc biểu diễn và giảng dạy bà đã có công lớn trong việc khôi phục và xây dựng phường xoan An Thái. Bà đã tham gia nhiều hoạt động truyền bá nghệ thuật hát Xoan và tham gia biểu diễn xoan tại nhiều di tích trong và ngoài địa phương.
Nghệ nhân Bùi Thị Kiều Nga
Bà Bùi Thị Kiều Nga là một nghệ nhân nổi tiếng có công gìn giữ và phát triển các hoạt động biểu diễn, duy trì và truyền dạy tại phường Xoan Thét. Bà đã có nhiều đóng góp trong việc tổ chức các lớp học và buổi biểu diễn nhằm bảo tồn và phát huy giá trị của nghệ thuật hát Xoan. Đồng thời bà cũng tích cực tham gia các hoạt động biểu diễn Xoan trong và ngoài tỉnh, khôi phục các tập tục hát Xoan.
Nguyễn Văn Quyết
Nghệ nhân Nguyễn Văn Quyết là một tên tuổi nổi bật trong cộng đồng hát Xoan giữ vai trò quan trọng trong các hoạt động của phường xoan. Ông đã dành nhiều năm để tổ chức các buổi biểu diễn và giảng dạy hát Xoan để quảng bá, đồng thời góp phần vào việc bảo tồn các kỹ thuật và phong cách biểu diễn truyền thống này.
Các nghệ nhân này không chỉ nổi bật với kỹ năng biểu diễn mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc đào tạo và truyền đạt kiến thức về hát Xoan cho các thế hệ trẻ, giúp bảo tồn và phát huy di sản văn hóa này. Họ thường tham gia vào các hoạt động biểu diễn tại lễ hội Đền Hùng và các sự kiện văn hóa khác để giới thiệu và gìn giữ nghệ thuật hát Xoan truyền thống.
Các làng hát Xoan nổi tiếng hiện nay
Xoan có nguồn gốc tại Phú Thọ sau đó nhanh chóng lan rộng ra tại các khu vực ven sông Lô, sông Hồng, Vĩnh Phúc. Tại Phú Thọ, có một số làng nổi tiếng với nghệ thuật hát Xoan, mỗi làng đều có những đặc điểm và truyền thống riêng trong việc gìn giữ và phát huy nghệ thuật này. Bốn phường xoan cổ của Phú Thọ bao gồm An Thái, Phù Đức, Kim Thới, Thét.
Ngày nay những nghệ nhân hát xoan còn khoảng 150 người nhưng trong số đó những nghệ nhân có khả năng truyền dạy khoảng 10 người. Trên địa bàn tỉnh Phú Thọ có khoảng gần 100 người tham gia vào các phường xoan những chỉ có 50 người biết hát, các di tích đình miếu biểu diễn hát xoan cũng chỉ còn khoảng 10 nơi. Trước thực trạng số lượng người tham gia hát Xoan giảm, các cơ quan văn hóa, Bộ văn hóa, chính quyền địa phương và cộng đồng đã có nhiều nỗ lực để bảo tồn và phục hồi hát Xoan.
Các thiết bị âm thanh nghe hát Xoan hay nhất
Để thưởng thức hát Xoan một cách tốt nhất, việc lựa chọn thiết bị âm thanh phù hợp là rất quan trọng. Hát Xoan thường có các yếu tố âm thanh đặc trưng như giai điệu và nhạc cụ truyền thống, vì vậy các thiết bị âm thanh nên được chọn để đảm bảo chất lượng âm thanh rõ ràng và trung thực. Bạn chỉ cần đầu tư cho mình một dàn karaoke với các thiết bị âm thanh cao cấp như loa, amply, cục đẩy công suất,…
Với dàn karaoke chất lượng cao bạn đã có thể thưởng thức hát xoan một cách trọn vẹn, với âm thanh rõ ràng và trung thực, bạn sẽ cảm nhận được vẻ đẹp và sự tinh tế của nghệ thuật truyền thống này.. Tuy nhiên nếu điều kiện không cho phép những loại loa di động, loa kéo cũng là một lựa chọn tốt để nghe nhạc Xoan nhưng cũng sẽ không được tốt như dàn karaoke thông thường.
Bài viết trên đây giải đáp những vấn đề liên quan đến chủ đề Hát xoan là gì? Bài viết này mang đến những kiến thức về loại hình nghệ thuật dân gian truyền thống này như nguồn gốc, đặc điểm của hát xoan,…Hy vọng với bài viết này bạn bạn đã có thêm sự hiểu biết về hát xoan và lựa chọn được cho mình những thiết bị âm thanh phù hợp nếu muốn nghe hát xoan tại nhà. Theo dõi Hào Quang Group ngay để biết thật nhiều thông tin bổ ích, thú vị liên quan đến các chủ để âm thanh nhé.
Hào Quang Group – Đơn vị phân phối các thiết bị âm thanh chính hãng giá tốt nhất
Hào Quang Group là một trong những nhà phân phối âm thanh hàng đầu tại Việt Nam với hơn 30 năm kinh nghiệm. Chúng tôi cung cấp nhiều sản phẩm từ các thương hiệu âm thanh cao cấp như EUDAC, LEQI, FONY, ITC, QISHENG…. Với triết lý kinh doanh tập trung vào chất lượng và trải nghiệm khách hàng, Hào Quang Group luôn được tin tưởng bởi các audiophile và người yêu nhạc. Ngoài ra, chúng tôi còn cung cấp dịch vụ tư vấn thiết kế các hệ thống âm thanh cao cấp như âm thanh hội trường, âm thanh karaoke, âm thanh quán cà phê,…đáp ứng mọi nhu cầu khắt khe nhất của khách hàng. Hãy liên hệ ngay với chúng tôi qua HOTLINE đế nhận được tư vấn nhanh chóng nhất nhé.
